| ~didebis
nakvalevze~
stendalis kariera da napoleoni
devid marqxami (David
Markham), napoleonis
saerTaSoriso sazogadoebis prezidenti
Targmnilia napoleonis
sazogadoebis
wevris beqa dvalis
msoflioSi stendalis
ad cnobili mari-anri beili (1783-1842), warmoadgens Cveni
epoqis erT-erT yvelaze mniSvnelovan literaturul figuras. stendali
cxovrobda da moRvaweobda gardamaval periodSi. igi moeswro Zveli
reJimis napoleonis epoqiT Secvlas, monarqiis dabrunebas da ivlisis
revolucias, safrangeTsa da mTlianad evropaSi axali eris damkvidrebas.
ra Tqma unda am epoqis
ZiriTad figuras napoleon bonaparti warmoadgenda. misi moRvaweoba
dResac stimulis mimcemia bevrisTvis, xolo TanamedroveTaTvis igi
saswaulTan asocirdeboda. ara erTma pirovnebam gza gaikvala swored
napoleonis didebis nakvalevze, maT Soris iyo anri beilic. stendalis
yvela mniSvnelovan novelaSi napoleons ZiriTadi roli ganekuTvneba
misi gmirebis bedisweris warmarTvaSi da es ar warmoadgens
SemTxveviTobas. misi kariera bevr SemTxvevaSi mogvagonebs napoleonis
karieras, romlis dawyebac gavleniani nacnobebis arsebobam ganapiroba.
SemdgomSic, stendalis karieris aRmasvla Tu daRmasvla napoleon
bonapartis karieris msgavsad warimarTeboda. Tavis avtobiografiul
nawarmoebSi `henri brulardis cxovreba~ igi acxadebs: `me napoleonTan
erTad daveci 1814 wlis aprilSi.~
napoleonis mier Zalauflebis
dakargvidan xangrZlivi drois ganmavlobaSi napoleons ar dauweria
Tavisi novelebi. Tumca misi nawarmoebebis gmirTa xasiaTebSi asaxva
hpova misma napoleoniseulma karieram da vaterloosTan napoleonis
damarcxebiT gamowveulma misma mwuxarebam. stendalisa da napoleonis
karierebs Soris mWidro kavSiri Tanabrad SesamCnevia, rogorc
napoleonis xanis istoriis Senswavleli studentisaTvis, aseve
stendalis nawarmoebebis mkiTxvelisaTvis. es werili swored aRniSnuli
kavSiris warmoCenas isaxavs miznad, am sakiTxze Tavad stendalis
komentarebze yuradRebis gamaxvilebis meSveobiT.
|

qalaqi grenobli
pirveli imperiis dros |
stendali Tavis mSobliur qalaq
grenobls Tavidanve ver egueboda da parizSi Tavgadasavlebisaken
iswrafvoda. SemdgomSi man aRiara, rom misi parizisaken ltolva
ganpirobebuli iyo grenoblisadmi siZulviliT, sadac igi daTrgunuli iyo
mamis mbrZaneblobiT da repetitoris religiuri swavlebebiT, iseve
rogorc mTlianad grenoblis provincializmiT. ase rom, 1799 wels
parizSi Casvlisas, briumeris (9 noembris) samxedro gadatrialebis
Sedegad xelisuflebaSi napoleonis mosvlis Semdeg mas asazrdoebda
ukeTesi, diadi momavlis imedi. Tumca, miuxedavad aseTi ganwyobisa,
igi imedgacruebuli darCa rogorc pariziT, aseve sakuTari surviliT
gaegrZelebina swavla maTematikaSi. rogorc Cans, realuri parizi
sruliad Seusabamo aRmoCnda ocnebis qalaqis Sesaxeb mis
warmodgenebTan. man swavlas guli veRar daudo da misi janmrTelobac
uaresobisaken Seicvala. misTvis sabednierod, mis mamas hyavda
parizSi mcxovrebi naTesavi saxelad noel daru. darus mniSvnelovani
politikuri gavlena hqonda rogorc parizSi, aseve grenoblSi, axlo
urTierTobebSi imyofeboda mTavrobis wevrebTan, taleiranis CaTvliT.1
swored es pirovneba da misi Svilebi pieri da marciali uwevdnen
mfarvelobas stendals misi cxovrebis napoleonis periodis ganmavlobaSi.
garkveuli drois ganmavlobaSi stendali dakavebuli
iyo mxolod xelovnebiT, literaturiTa da sasiyvarulo TavgadasavlebiT.
pier darus surda misgan ganaTlebuli adamiani gamosuliyo, maSin
rodesac marcials mis ampluad parizis quCebSi monavarde dendi
esaxeboda. nebismieri epoqis axalgazrda adamianis, msgavsad,
ra Tqma unda, stendalisaTvis ufro metad marcialis mosazrebebi iyo
misaRebi, Tumca misTvis sasargeblo ueWvelad pieris zegavlena
aRmoCnda. 1799 wels, umuSevari da imedgacruebuli naTesavis sakuTar
saxlSi miRebidan mokle vadaSi, darus ojaxma SesZlo stendalisaTvis
gamoeZebna samxedro saministros ramdenime aseul mosamsaxures Soris
erT-erTi rigiTi moxelis Tanamdeboba. am saministroSi uSualod pier
darus generaluri mdivnis Tanamdeboba ekava. es stendalisaTvis metad
mniSvnelovan movlenas warmoadgenda.
samxedro saministros mooqrovili panelebiT morTul
did oTaxSi axalgazrda daru dRe da Rames asworebda; napoleoni mas
uyviroda, da pier daru, Tavis mxriv, xariviT uyviroda
mis qvemdgom moxeleebs...
mTeli dRis ganmavlobaSi igi (stendali)
samxedro saministroSi magidas ujda da darusaTvis werilebis weriT iyo
dakavebuli…. . . daru mis daxmarebaze mniSvnelovanwilad iyo
damokidebuli. male anric daavadda ~gareuli xaris~ SiSis sindromiT da
am grZnobas igi momavalSic ar miutovebia.
Cvens xelT arsebuli yvela wyaroTi
stendali savsebiT ususuri aRmoCnda am axal postze. Cvidmeti wlis
asakis anri srulad iyo Sepyrobili idealizmiTa da momnusxveli
siyvarulisa da literaturuli cxovrebis surviliT. aqedan gamomdinare,
samxedro saministros mkacri garemo misi imedgacruebisa da
frustrirebis safuZvels warmoadgenda. ufro metic, muSaobis dros igi
sakmaod bevr Secdomas uSvebda, risTvisac mas kritikis risxva
atydeboda xolme. brulardSi stendali wers: `darus ofisSi Sesvlisas
samxedro saministroSi yvelas akankalebda, me mis karebze Sexedvisac
ki meSinoda.~ misi samuSao pirobebis Sesaxeb yvelaze cnobil
gancxadebaSi igi werda `. . . mas [darus] sikvdiliviT eSinoda
napoleonis, me ki sikvdiliviT meSinoda misi.~
|

pier-antuan daru (gros
naxati) |

marcial daru, pier-antuan
darus Zma da stendalis axlo megobari |
magram umeteswilad darus risxvas
stendalis mimarT cvlida keTilganwyoba da sikeTe rac masze, rogorc
naTesavze pasuxismgeblobis grZnobiT iyo ganpirobebuli. amas
mniSvnelovnad uwyobda xels napoleonis karieris aRmasvlac. momavali
imperatori amzadebda italiaSi Setevas avstrielebze alpebSi
CrdiloeTis marSrutisa da saxelganTqmuli wminda bernardis gasasvlelis
gavliT. pier daru inspeqtorad iqna daniSnuli da napoleonTan erTad
gaemgzavra italiaSi. rodesac man stendals SesTavaza daekavebina
meore leitenantis Tanamdeboba dragunTa me-6 polkSi da SeerTeboda
italiaSi myof Zalebs, stendalis sixaruls sazRvari ar hqonda. rogorc
iqna mas mieca SesaZlebloba enaxa msoflio gmiri da galanturi
jariskacis ampluaSi.
miuxedavad imisa, rom mas yovelTvis surda
yofiliyo galanturi jariskaci, igi arasdros ar yofila aseTi.
principSi msgavsi rolisTvis mas arc hqonia aranairi safuZveli (bunebrivia,
imis gaTvaliswinebiT, rom aseT safuZvlad ar miviCnevT didi fantaziis
unars); igi ar flobda arc sabrZolo xelovnebas da ar gaaCnda arc
mxedrisTvis aucilebeli Cvevebi. sabednierod, pierma stendals miuCina
erTi meomari raTa misTvis gzadagza gamoemuSavebina jariskacisaTvis
aucilebeli Tvisebebi. alpebSi mogzaurobis Semdeg stendali flobda
ufro met gamocdilebas da realistur warmodgenas jariskacis cxovrebis
Sesaxeb. JenevaSi Jan-Jak rusos saxlSi stumrobis Semdeg stendali da
misi axali damcveli gaemarTnen italiisaken. stendali napoleonis
nakvalevs misdevda, cotaTi Tu CamorCeboda Tavad napoleonis svlas
alpebSi. misi gamocdileba mniSvnelovnad amaRlda fort bardTan
franguli armiisaTvis Seqmnili problemis Semdeg. wminda bernardis
gasasvlelis
|

forti bardi,
romelsac Tavis droze napoleonis winsvlis SeCereba evaleboda,
magram bonapartma ubralod Semouara
mas. |
aRmosavleTiT mdebare am fortma
seriozuli problema Seuqmna napoleonis mier Setevis ganxorcielebas
alpebSi. am fortis damcvelebi bolomde uryevad icavdnen TavianT
poziciebs da uars ambobdnen danebebodnen napoleons. am mizeziT
napoleonma bolos arCia gverdi aevlo am fortisTvis. es garkveul
safrTxesTan iyo dakavSirebuli vinaidan jariskacebs fortis qvemexebis
moqmedebis arealSi, sruliad Ria da daucvel sivrceSi unda gaevloT.
brulardSi stendali ase aRwers am epizods:`rodesac me mivuaxlovdi am
sruliad Ria sivrces da rodesac igi [misi Tanmxlebi piri] gaudga gzas
me davedevne mas, raTa Cemi simamace meCvenebina. es iyo pirveli
SemTxveva, rodesac me cecxlis qveS movyevi.~ Tavis das paulinas igi
werda:
`SemiZlia giTxra, rom misi [wminda bernardis
gasasvlelis] sirTule gazviadebulia. samxedro SenaerTs igi aranair
sirTules ar uqmnis. me gaviare gacilebiT rTuli, bardis forti.
warmoidgine sent-polis velis msgavsi triali mindori, mis SuagulSi
goraki, romelzec forti mdebareobs, saidanac pistoletis sasrol
manZilze mdebareobs savali biliki. fortidan samasi futis moSorebiT
Cven gadavuxvieT gzidan da gavemarTeT gorakisaken, iqidan momavali
uwyveti cecxlis qveS. Cveni cxenebi did problemas gviqmnidnen,
vinaidan yoveli xuTi Tu eqvsi nabijis gavlis Semdeg yalyze dgebodnen
TiToeuli tyviisa Tu yumbaris gasroliT SeSinebulni.~
stendali ar iyo erTaderTi pirovneba, romelic
msubuqi iumoriT udgeboda alp[ebSi laSqrobas. Tavad napoleoni wminda
bernardis aRmosavleTiT mogzaurobis Sesaxeb werda:`pirveli konsuli
wminda bernardis mwvervalidan daeSva Tovlsa da wylis nakadebSi
srialiTa da kotrialiT.~
aRniSnuli laSqrobisas stendalma pirvelad gaacnobiera, rom yvela
jariskaci rodi warmoadgenda iseTi gmiruli xasiaTis mqone pirovnebas,
rogoric mas Tavad surda gamxdariyo. sinamdvileSi jariskacebi sakmao
uxeSobiT gamoirCeodnen da yovel wuTs mzad iyvnen raime moeparaT
TanamebrZolebisaTvis, maT aseve saocrad SurdaT oficrebisa, romlebic
fexiT siarulis nacvlad cxenebs daagelvebdnen. yovelive amis
miuxedavad, aRniSnul laSqrobas mainc axlda Tavisi xibli, rac sxva
mizezTa Soris upirveles yovlisa, saocrad energiuli pirovnebis
napoleonis xelmZRvanelobis qveS yofniT iyo ganpirobebuli. albaT am
periodidan daiwyo stendalis uRrmesi pativiscema napoleonis mimarT.
es grZnoba yvelazxe naTlad gamoxatulia misi nawarmoebis The
Charterhouse of Parma SesavalSi, sadac igi aRniSnavs:`1796 wlis 15
maiss generali bonaparti Tavis axalgazrda armias, romelmac sul mcire
xniT adre gadakveTa lodis xidi, SeuZRva milanSi da mTels msoflios
daanaxa, rom mravali saukunis Semdeg keisarsa da aleqsandres
memkvidre gamouCnda.~
keisarsa da aleqsandres SeiZleba marTlac hyavdaT
memkvidre, magram igi marto ar iyo stendalis fiqrebSi. stendalis
adreuli idealisturi warmodgenebi parizze Secvala milaniT da mTlianad
italiiT gamowveulma saocarma STabeWdilebebma. xelovneba, musika,
enTuziazmiT savse masebi, da rac yvelaze mTavaria, mSvenieri
mandilosnebi iqcnen stendalis siyvarulis obieqtebad. swored milanis
TeatrSi ixila man pirvelad misi saocnebo gmiri da arapirdapiri
mfarveli, Tavad pirveli konsuli napoleon bonaparti.
|

~La
Scala~-s saqveynod cnobili Teatri,
sadac stendalma pirvelad ixila
napoleoni |
stendali saocrad iyo Seyvarebuli
milansa da italiaze. es arc iyo gasakviri. is cxovrobda da general
petis damxmared muSaobda addas sasaxleSi, iseT atmosferoSi, romelic
aRafrTovanebda nebismier saxelganTqmul da sazogadoebaSi gamoCenil
pirovnebas, rom aRaraferi vTqvaT idealisturi SexedulebebiT aRsavse
axalgazrdaze. mogvianebiT igi gadavida kaza bovaraSi da kvlavac
gaagrZela muSaoba klod petisTan, romelic imJamad safrangeTis
respublikis sagangebo da sruluflebian elCs warmoadgenda. saRamoobiT
ewyoboda milanis elitis Sexvedrebi safrangeTis samxedro da
diplomatiuri korpusis maRal warmomadgenlebTan. es yovelive saocrad
izidavda axalgazrda anris da gaereoda xolme warCinebul sazogadoebaSi.
stendals dRis ganmavlobaSic ar aklda gasarTobi.
misi sakmaod mniSvnelovani samuSao ar arTmevda bevr dros. mas
SesaZlebloba hqonda moenaxulebina istoriuli RirSesaniSnaobani,
Zeglebi da damtkbariyo milanois saocrad momxiblavi atmosferoTi. igi
saocrad bevrs kiTxulobda, ris Sesaxebac sakmaod xSirad aRniSnabda
Tavis nawerebSi. magaliTad 1801 wlis Tvramet aprils man Tavis
dRiurSi Semdegi saxis Canaweri gaakeTa:`mas Semdeg rac me fiqri
Sevwyvite seniora martinze, amJamad saladinize, me sakmaod
intensiurad vkiTxulob la harps. me ukve wavikiTxe misi Lucee-is I,
II, III, IV, V, VI, VII da VIII tomebi.~
rac Seexeba mis sasiyvarulo cxovrebas, sxva
mraval sikeTesTan erTad igi `dajildovebul~ iqna iseTi sakmaod
cnobili `socialuri avadmyofobiT,~ rogoricaa sifilisi. es avadmyofoba
sikvdilamde awuxebda stendals da misi mravali tanjvis mizezs
warmoadgenda.
male stendals daakisres iseTi uflebamosilebebis
ganxorcieleba, romelic ufro axlos iyo leitenantis funqciebTan. igi
gadayvanil iqna me-6 dragunTa polkSi da gagzavnil iqna patara qalaq
bagnoloSi. rogor Cveulebriv sCveviaT xolme axalgazrdebs, igi
enTuziazmiT Sexvda Tavis axal ampluas. mas sakuTari Tavi warmoedgina
axalgazrda dendiT, romelsac uniforma da daSna amSvenebda. Tumca male
aRmoaCina, rom samxedro cxovreba SeiZleba sakmaod mosawyeni iyos
gansakuTrebiT maSin, roca ar imyofebi iseT kulturul centrSi rogoric
milania. wignebis, kulturuli garemosa da qalebis sazogadoebis
naklebobam male imedebi gaucrua stendals. sabednierod, man SeZlo
gamoeyenebina Tavisi naTesauri kavSiri darusTan da gadayvanil iqna
asistentad general klod miSos samxedro danayofSi, romelic milanSi
iyo dislocirebuli. ra Tqma unda, mas Seeqmna garkveuli problemebi am
transferTan dakavSirebiT. mas ar hqonda Sesabamisi rangi, da rodesac
darum Seityo aRniSnuli transferis Sesaxeb, SZecvala gadawyvetileba.
am postze stendali rva Tvis ganmavlobaSi imyofeboda da daru am drois
ganmavlobaSi daJinebiT moiTxovda misgan dragunTa me-6 polkSi
dabrunebas. bolos, 1801 wlis seqtemberSi man daakmayofila darus
moTxovna. samxedro cxovrebiT ukmayofilo, italiiT gadaRlili da
gauaresebuli janmrTelobis mqone stendali dabrunda grenoblSi. sami
Tvis Semdeg ki igi kvlav parizSi gaemgzavra, Tumca amJamad mas ar
surda kvlavac esargebla darus mfarvelobiT.
|

stendali 1807 wels |
stendalis cxovrebis Semdgomi
ramdenime weli, rbilad rom vTqvaT, ar iyo damakmayofilebeli. uiRblo
gamodga misi mcdeloba mwerlobaSi Tu biznesSi, mas sul ufro awuxebda
mousvenroba da siRaribe. napoleonis imperiuli zraxvebiT damwuxrebul
stendalze sakmaod didi STabeWdileba moaxdina evropaSi datrialebulma
qariSxalma. mogvianebiT igi werda:
`safrangeTis armiam miatova bulonis banaki da
Caeba kontinentur omSi, romelsac damatebiTi brwyinvaleba unda
SeeZina imperatoris samxedro reputaciisaTvis da aeyvana didebis iseT
mwvervalze, romelzec evropas arcerTi suvereni ar unaxavs Sarlemanis
Semdeg.~
stendalma gadawyvita xelmeored ecada da
daerwmunebina darus ojaxi, rom igi mxardaWeris Rirsi iyo. am
gadawyvetilebas mohyva sakmaod intensiuri mimoweris kampania, xSir
vizitebTan erTad. misma megobrulma urTierTobam pier darus meuRle
aleqsandrinTan SesaZlebeli gaxada skeptikos darusTan saerTo enis
gamonaxva. darus, imJamad imperiis hercogsa da imperiis armiis
mTavar intendants, SeeZlo nebismieri karieris xelSewyoba an misi
damsxvreva. sabednerod, amjerad man gadawyvita kidev erTxel
daxmareboda Tavis naTesavs.
|

aleqsandrin daru (davidis
naxati) |

polina beili,
stendalis da |
1806 wlis oqtomberSi stendali
dauaxlovda marcial darus, romelic brunsvikis sahercogos finansTa
intendantad dainiSna. mcire xnis Semdeg, stendalmac miiRo
dawinaureba - igi brunsvikis samxedro komisris pirvel moadgiled
dainiSna, xolo Semdeg - samxedro komisrad. 1808 wels man marcialis
Tanamdeboba daikava da saimperio sakiTxebSi intendantis
uflebamosilebis ganxorcielebas. es iyo erT-erTi yvelaze maRali da
prestiJuli Tanamdeboba, da swored amas aRniSnavda stendali 1808 wlis
maisSi Tavisi dis paulinasadmi miweril werilSi:
`oTxi wlis win me vcxovrobdi parizSi, mqonda
mxolod erTi wyvili Zirgavardnili fexsacmeli, xolo Suagul zamTarSi
gasaTbobad cecxlis da saxlis gasanaTeblad sanTlis danTebac ar
SemeZlo. aq ki me ukve adamianurad vcxovrob: viReb auracxel werils
germanelebisagan, romlebic me `monseniors~ miwodeben; frangi
didebulebi `baton intendantad~ momixsenieben; generlebi modian
CemTan vizitebiT; biReb peticiebs, vwer werilebs, vsayvedurob
mdivnebs, davdivar oficialur sadilebze, vmgzavrob etliT da vkiTxulob
Seqspirs. magram parizSi me mainc ufro bednieri viyavi.~
1809 wels stendali ewvia jer strasburgs, Semdeg
– venas. am mogzaurobisas man gaiara germanuli qalaqi stendali,
romlis saxelic man Semdgom literaturul fsevdonimad gamoiyena.
venisken mgzavrobisas SeeCexa pirvelad stendali omis saSinelebebs.
swored iq frontis wina xazTan miaxloebisas ixila man Tavisi TvaliT
dangreuli qalaqebi, daRupul meomarTa daumarxavi cxedrebi,
gaveranebuli adgilebi. stendali SeZra naxulma. 5 maiss igi Tavis
dRiurSi werda:
`rodesac Cven xids mivadeqiT, adamianebis cxedrebi da mkvdari
cxenebi, maTi ricxvi xidze ocdaaTs aRwevda; Cven iZulebuli viyaviT
maTi umravlesoba mdinareSi gadagveyara, romelic sakmaod ganieri iyo;
xididan oTxasi nabijiT daSorebiT dinebis mimarTulebiT davinaxeT
gaSeSebuli cxeni: es iyo saocrad SemaZrwunebeli sanaxaoba. qalaqi
ebersbergi mTlianad iwvoda, quCa, romelic Cven gaviareT gvamebiT iyo
savse, maTi umetesoba daRupuli da damwvari frangi jariskaci iyo.
zogierTi maTgani imdenad mZimed iyo damwvari, rom maTi sxeulis
adamianur formas Znelad Tu gaarCevdiT. zog adgilas gvamebi erT
adgilas iyo dagrovebuli; me vakvirdebodi maT saxeebs. xidze vnaxe
warCinebuli germanelis cxedari romlis Tvalebi kvlavac Ria iyo;
germanuli SemarTeba, erTguleba da sikeTe iyo gamosaxuli mis saxeze,
romelzec mcire melanqoliasac amoikiTxavdiT.~
stendalis venaSi yofnis periodi sakmaod nayofieri
aRmoCnda. man sakmarisze metiZalisxmeva gaswia, raTa bolos da bolos
daerwmunebina pier daru, rom igi namdvilad imsaxurebda yovlisSemZle
grafis mier masze gaweul amagsa da mfarvelobas. ufro metic igi ufro
metad dauaxlovda pieris mSvenier meuRles grafinia aleqsandrins.
Tumca mas saocrad enatreboda parizi. noemberSi pieri da aleqsandrini
gaeSurnen parizisaken, xolo ori Tvis Semdeg maT stendalic SeuerTda.
aq man Seityo axali ambavi, romelmac igi kidev erTxel daarwmuna
darus mier mis mimarT gamoCenil gulisxmierebaSi. eWvs gareSea,
aleqsandrinis Sesabamisi mecadineobiTac, pier darum uzrunvelyo
stendalius daniSvna saxelmwifo sabWos auditorad. amgvarad, stendali
gaxda imperiis erT-erTi maRali Tanamdebobis piri. am postma
ganapiroba stendalis sakmaod maRali Semosavalic. TiTqos es
Tanamdeboba ar iyo sakmarisi, male igi damatebiT dainiSna gvirgvinis
angariSTa, SenobaTa da avejis inspeqtorad. mis uflebamosilebebSi
Sedioda aseve versalis, fontenblusa da luvris marTva.
es iyo stendalis cxovrebaSi
ubednieresi periodi, romlis dros asrulda misi ocneba da igi sapatio
stumrad iqca sazogadopebis yvelaze maRali fenebisaTvis. igi
eswreboda mraval sazogadoebrivad RirsSesaniSnav movlenas da
urTierToba hqonda iseT warCinebul adamianebTan, rogorebic iyvnen
napoleonis debi karolin miurati da paulin borgeze, aseve princi
meternixi, sofi gei, q-ni rekamie, q-ni talieni da q-ni de stali.
mas SesaZlebloba hqonda Tavisi TvaliT enaxa, Tu rogor xatavda
Jak-lui davidi da Tavisi uaryofiTi Sefasebac gamoerTva mis mimarT:
`axlaxans vixile davidis naxati. is sruli
araraobaa . . . ufro metic, davids ar hyofnis imdeni inteligentoba,
rom dafaros Tavisi ubadruki amaoeba da ganuwyvetliv ar gausvas xazi
sakuTari mosazrebebis upiratesobas.~
ra Tqma unda, imperiis periodis am udidesi
mxatvris kritika stendalis mxridan mis gazrdil siamayesa da egos
unda mivaweroT.
parizSi yofnis warmatebuli periodis ganmavlobaSi
stendali srulad gamoiyenebda im gamocdilebasa da SemarTebas, romelic
mas miRebuli hqonda italiasa da centralur evropaSi. napoleonis
varskvlavma kidev erTxel misca mas axali SesaZleblobebi, Tumca
amjerad es ar iyo napoleonis `amomavali~ varskvlavi. napoleons
gadaewyvita SeWriliyo ruseTSi da pier daru mTlianad am axali
samxedro kampaniis mosamzadebel samuSaoebSi iyo CarTuli. imperatoris
msgavsad, stendalsac sjeroda, rom es iqneboda swraf gamarjvebaTa
seriis kidev erTi epizodi, da mas surda Tavisi TvaliT exila igi. mas
neba darTes SeerTeboda did armias da gamgzavrebuliyo ruseTisaken
Semodgomaze. gamgzavrebamde mas audiencia hqonda imperatrica
mari-luizasTan da mieca SesaZlebloba enaxa romis mefe da imperiis
princi. es faqti naTlad mianiSnebs stendalis maRali mdgomareobis
Sesaxeb, razec igi 1812 wlis 23 ivliss sen-klodis sasaxleSi werda
Tavis das - paulinas:`Cemo uZvirfaseso, momeca brwyinvale
SesaZlebloba momewera SenTvis. me mivemgzavrebi am saRamos Svid
saaTze dvinis napirebisaken. me aq movedi, raTa mimeRo misi
udidebulesoba imperatricas gankargulebebi. man pativi damdo da
ramdenime wuTi mesaubra Cems mier gasavleli gzis, mgzavrobis
xangrZlivobisa da sxva sakiTxTa Sesaxeb. Semdeg me vewvie mis
udidebulesoba romis princs, magram mas eZina da qalbatonma
monteskium miTxra, rom SeuZlebeli iyo misi naxva sam saaTamde; ase
rom me ori saaTi momiwevs lodini. es ki arcTu ise mosaxerxebelia,
roca oficialur formasa da manJetebSi xar mosili. sabednierod me
gamaxsenda is upiratesobebi, romlebsac me inspeqtoris posti maniWebs
da sasaxleSi mosacdelad oTaxi moviTxove. Cemi es Txovna dauyovnebliv
daakmayofiles.~
ruseTSi yofnis periodSi gancdilma
da naxulma saocrad mZime daRi daasva stendalis mexsierebas. omis
WuWyian saqmeSi igi ise CaerTo, rogorc arasdros Tumca unda aRiniSnos,
rom omiT gamowveuli misi SiSic adeqvaturad gaizarda. smolenskSi
Casvlisas man es qalaqi cecxlis alSi gaxveuli ixila. rodesac
xanZarma safrTxe Seuqmna maT transports, stendali iZulebuli gaxda
organizacia gaewia damcavi zomebisaTvis. rusuli kampaniis
ganmavlobaSi man saxeli gaiTqva, rogorc krizisul viTarebebSi
TavSekavebulma da civi gonebis SenarCunebis unaris mqone pirovnebam.
misi erTi SexedviT gulgrili werilebSi naTlad aris asaxuli misi
STabeWdilebebi. erT-erT werilSi igi werda:aq yofniT me namdvilad ara
var bednieri. rogor icvleba adamiani ! Cemi adrindeli swrafva
axlisaken srulad aris daTrgunuli. mas Semdeg rac vixile milani da
italia, axla yvelaferi araraobad meCveneba. gind daijere, gind ara,
zogjer cremlebs Zlivs vikaveb. am barbarosul oromtrialSi, Cemi suli
verafers ver egueba. yvelaferi aris uxeSi, WuWyiani, fizikurad da
moralurad gaxrwnili.
stendalma sakuTari TvaliT ixila moskovis gadawva
misi gareubnebidan. mTlianad Seqmnili viTarebiT ukmayofilos
garkveuli Sveba mieca, rodesac napoleonma gasca brZaneba moskovis
datovebis Sesaxeb. arada erT dros stendals imedi hqonda, rom kremlSi
gamarTul koncertebs ixilavda:`rogorc sCans me zamTars aq gavatareb;
vimedovneb rom gaimarTeba koncertebi. ueWvelia, Teatraluri
warmodgenebi gaimarTeba xelmwifis karze, magram romeli msaxiobebi
miiReben masSi monawileobas sakiTxavi ai es aris.~
stendali dainiSna samxedro momaragebis komisrad
da gagzavnil iqna smolenskSi samSoblosaken momavali armiisaTvis
proviziis mosamzadeblad. kvlavac savse iyo ra imedebiT, 16 oqtombers
igi grafinia darus werda:
`amJamad me maqvs pativi vicxovro metad Tavisebur
xalxTan. erTi pirovnebis garda Cveni saubrebi friad mosawyen xasiaTs
atarebs; Cven vsaubrobT mxolod seriozul sakiTxebze da amis meSveobiT
gamovxatavT Cvens TviTkmayofilebas, dausruleblad, saaTebis
ganmavlobaSi vuxsniT erTmaneTs iseT sakiTxebs, romelTa
axsna-ganmarteba Tavisuflad aris SesaZlebeli sul raRac aT wuTSi.
sxva mxriv yvelaferi kargad mimdinareobs; Cven qalebi ukanasknelad
poloneTSi vixileT da am danaklisis sakompensaciod cecxlTan vTbebiT
xolme.~
iyo SemTxveva, rodesac stendali da misi
TanamebrZolebi bewvze gadaurCnen kazakebis xeliT sikvdils da isini
mxolod xSirma nislma ixsna.
stendali safrangeTis armiis
ZiriTadi birTvisagan gansxvavebiT sakmaod swrafad brundeboda
samSobloSi. man mdinare berezina mis mier mikvleuli fonis saSualebiT
gadalaxa, da gverdi auqcia sakmaod gadatvirTul xids, riTac ixsna
rogorc sakuTari aseve Tanmxleb pirTa sicocxle. devid Candleris
SefasebiT aRniSnuli mdinaris gadakveTisas daaxloebiT 20-30,000
kombatanti da 30,000-mde arakombatanti daiRupa. stendalma gaagrZela
Tavisi svla evropaSi da 1813 wels parizSi Cavida. man uSualod gaxda
monawile msoflio istoriis erT-erTi umniSvnelovanesi movlenisa.
ruseTSi gamovlili Tavgadasavlebis Semdeg cxovreba parizSi metad
monotonuri eCveneboda. misi bediswera napoleonis varskvlavis
msgavsad warimarTa. igi gagzavnil iqna germaniaSi sadac ixila
bauTsenis brZola. igi moicva dabneulobam da gaurkveveli momavliT
gamowveulma SeSfoTebam. swored es grZnobebi gamosWvivis vaterloos
brZolis aRwerisas mis nawarmoebSi The Charterhouse of Parma.
swored aRniSnuli kampaniisas mieca mas SesaZlebloba piradad
Sexvedroda napoleons. igi imyofeboda kazakebis SeteviT panikaSi
Cavardnil jariskacTa SenaerTTan erTad. napoleoni am faqtiT friad
ganrisxda da srulad gamoiZia es SemTxveva. stendalis gancxadebiT,
igi paradad iqna dakiTxuli am SemTxvevasTan dakavSirebiT.
imperiis dacemis wina periodSi stendalma kidev
erTxel gauwia samsaxuri napoleons. igi daniSnes grenoblisa da
daufinis regionis dacvis uzrunvelsayofad. igi sakmaod enrgiulad
axorcielebda dakisrebul movaleobebs, miuxedavd im garemoebisa, rom
grenoblis mkvidrni arcTu didi xalisiT TanamSromlobdnen adamianTan
romelmac didi xnis win miatova mSobliuri qalaqi. Tumca, mis mier
gaweul Zalisxmevas sakmaod maRali Sefaseba mieca TviTmxilvelebis
mier. igi garkveuli drois ganmavlobaSi dabrunda parizSi da gaxda
mowme imperatrica mari-luizas da romis axalgazrda mefis gandevnisa.
napoleonis dacemis Semdeg stendali iZulebuli
gaxda arCevani gaekeTebina. Tumca mas hqonda realuri SesaZlebloba
daekavebina sakmaod maRali Tanamdeboba axal mTavrobaSi, man uari
ganacxada safrangeTSi darCenaze. 1814 wels igi milanSi gaemgzavra
sadac 1821 wlamde imyofeboda. amis Semdeg Seqmnil stendalis
nawarmoebebSi napoleoni gansakuTrebuli SaravandediT aris mosili.
SeiZleba Tamamad iTqvas, rom stendalis pirovnebad Camoyalibeba
mniSvnelovnad ganapiroba napoleonis didebulma epopeam.
upasuxismgeblo, uxeSi axalgazrda kacidan igi Camoyalibda gonier da
pasuxismgeblobis maRali grZnobis mqone pirovnebad. stendalma
gamoscada napoleonis eris dadebiTi da uaryofiTi mxareebi. igi
xedavda imperiis marTvis sistemas sakmaod maRali gadasaxedidan da
gancvifrebuli iyo warCinebulobis mixedviT adamianebis Tanamdebobebze
daniSvnis damkvidrebuli praqtikiT. man gamoscada rogorc samxedro
warmatebebiT gamowveuli dideba, aseve omis saSinelebani. yovelive
aRniSnulis meSveobiT man gaacnobiera napoleonis sruli gavlena
Tanamedrove epoqaze da am gavleniT gamowveuli sisusteebi da
upiratesobani.
zemoaRniSnulidan gamomdinare is
garemoeba, rom stendalis nawarmoebis gmirTa xasiaTebSi aSkarad
igrZnoba napoleoniseuli suli, namdvilad ar iwvevs gakvirvebas.
miuxedavad misi naklovanebebisa napoleonma dideba moutana
safrangeTsa da stendals. napoleonis dacemis Semdeg stendali gaxda
mowme sazogadoebaSi damkvidrebuli nostalgiisa napoleonis mimarT. igi
gaxda mowme wminda elenes kunZulad wodebul ukacriel kldeze
napoleonis gadasaxlebisa da amiT Tavzardacemuli iyo. napoleonis
uaryofa stendalisaTvis niSnavda misi sakuTari cxovrebiseuli
gamocdilebis uaryofas. uaryofis es SegrZneba, sakmaod nacnobi
napoleonis yvela TayvanismcemlisaTvis, gaaZliera rogorc misi grZnoba
napoleonis mimarT aseve misi swrafva daecva napoleonisa da misi
epoqis mier damkvidrebuli Rirebulebani. mizezebi msgavsi siyvarulisa
napoleonis mimarT naTlad aris asaxuli mis nawarmoebis `napoleonis
cxovreba~ SesavalSi:`me vwer am nawarmoebs yvela Seuracxyofis
pasuxad.~ es Seuracxyofa mdgomareobda yvela im Rirebulebebis
uaryofaSi, risTvisac ibrZoda napoleoni. swored am uaryofam daayena
kiTxvis winaSe Tavad stendalis yofna-aryofnis sakiTxi. stendalis
literaturuli memkvidreoba warmoadgens napolionis gamocdilebisa da
didebis brwyinvale gamovlinebas.
|